Paul Erdos (26/3/1913-20/9/1996)

Chú dẫn. Bài viết đã được đăng trên tờ Thông tin Toán học, Hội Toán Học Việt Nam, Tập 17 Số 3, nhân kỉ niệm 102 năm ngày mất của Erdos (26/3/1913-26/3/2015). 

“Mọi tài sản đều nằm trong chiếc vali”. Đó là câu mà người ta vẫn hay dùng để nói về một trong những nhà toán học lớn nhất thế kỉ XX, nhà toán học người Hungary Paul Erdös.

Sinh ngày 26/3/1913 tại Budapest, trong một gia đình gốc Do Thái có bố mẹ đều là giáo viên dạy Toán, Erdös sớm bộc lộ tố chất toán học hơn người. Khi mới lên ba, cậu đã tính được số giây mà một người đã sống nếu biết tuổi. Những năm học trung học, chàng thanh niên ấy đã có những khám phá toán học đầu tiên và bắt đầu viết báo về toán học. Năm 1934, Erdös nhận bằng Tiến sĩ khi vừa tròn 21 tuổi. Sau đó, ông dành 4 năm để làm nghiên cứu sinh sau tiến sĩ tại đại học Manchester. Đó cũng là quãng thời gian lưu lại một nơi dài nhất của ông. Kể từ đó, ông bắt đầu một chuyến “du lịch Toán học” cho đến ngày qua đời. Người ta không thể liệt kê hết ông đã đến những đâu, ghé thăm, giảng dạy tại những trường đại học hay viện nghiên cứu nào. Tuy nhiên, ông không phải đi chu du để ngắm cảnh, mà để tìm những bài toán khó, để trao đổi với các cộng sự, và giải quyết các bài toán đó. Trong suốt cuộc đời mình, ông cộng tác với hơn 500 nhà toán học, viết hơn 1500 công trình, số công bố nhiều nhất của một nhà toán học mà chúng ta được biết!

Dù có những đóng góp to lớn cho nhiều ngành khác nhau của toán học, có thể kể đến như lí thuyết đồ thị, toán tổ hợp, lí thuyết số, lí thuyết tập hợp, giải tích và lí thuyết xác suất, người ta vẫn nhớ đến ông nhiều hơn vì tính cách lập dị của mình. Cả đời Erdös chỉ biết đến toán, và không biết gì ngoài toán. Ông không biết lái xe, không biết nấu ăn hay giặt đồ. Ông cũng không có vợ con, không nhà cửa. Có lẽ vì có một tuổi thơ không êm ả (các anh em đều mất sớm, bố phải đi tù), nên Erdös rất hay quan tâm đến những người cùng cảnh ngộ. Toàn bộ số tiền từ việc giảng dạy, giải thưởng toán học, ông dành cho người nghèo khổ, những người ăn xin và cho sinh viên.

Vì những đóng góp của mình, Paul Erdös được nhận giải thưởng Wolf năm 1984. Người ta đã nghĩ ra một cách khá hài hước để ghi nhớ những đóng góp của ông cho toán học là lập ra một con số để đo “khoảng cách cộng tác” giữa một nhà toán học đối với ông, gọi là số Erdös. Bản thân ông mang số 0, còn người trực tiếp cộng tác với ông có số Erdös bằng 1, cứ như thế tiếp tục. Ví dụ, GS. Vũ Hà Văn có số Erdös bằng 2 vì ông có công trình cộng tác với Endre Szemerédi, người có số Erdös bằng 1. Đến nay, người ta đã ghi nhận được hơn 200.000 người có mang số Erdös.

Erdös mất ngày 20/9/1996 do bệnh tim, trong khi tham dự một hội nghị Toán học ở Ba Lan. Năm nay (2013) là kỉ niệm 100 năm ngày sinh của ông.

D.D.L (University of Nice, France)

Advertisements